Boşanma ile Evliliğin iptali (Butlan) Davası hukuksal karşılaştırma

Boşanma İle Karşılaştırma

Boşanma, geçerli olarak kurulmuş olan bir evlenmenin eşlerin sağlığında kanunda öngörülen sebep ve koşullara dayanarak mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir.

Buna karşılık evlenmenin butlanı, geçersiz olarak kurulmuş olan bir evlenmenin kanunda öngörülen sebep ve koşullara dayanarak mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir.

Evlenmenin butlanını boşanma ile karşılaştırmayı aşağıdaki konu başlıklarına göre yapacağız;

  • Benzerlikler
  • Farklılıklar

Evlenmenin butlanını boşanma ile karşılaştırma konusunda belirlediğimiz ana başlıkları daha detaylı ifade etmeye çalışalım.

Benzerlikler

Evlenmenin butlanı boşanma ile aşağıdaki benzerlikleri taşımaktadır;

  • Evliliğe son vermek,
  • Hakim kararı ile sonlanma,
  • Bitirici sayım

Şimdi evlenmenin butlanı ile boşanma arasındaki benzerlikler konusunda belirlediğimiz konu başlıklarını açıklamaya çalışalım.

Evliliğe Son Vermek

Evlenme doğal olarak ölümle son bulduğu halde patolojik olarak boşanma ya da butlan ile son bulabilir. Gerek boşanma ve gerekse evlenmenin butlanı kanunda öngörülen sebep ve koşullara dayanarak evliliğin sona erdirilmesidir.

Hakim Kararı İle Sonlanma

Boşanma ölüm, ölüm karinesi, fesih, cinsiyet değişikliği ve iptal gibi evliliği sonlandıran sebeplerden biridir. Boşanma, evlilik birliğinin hakim kararı ile sona erdirilmesidir.

Gerek boşanma ve gerekse evlenmenin butlanı kanunda öngörülen sebep ve koşullara dayanarak mahkeme kararıyla sona erdirilmesi ile de benzerlik göstermektedir.

Bitirici Sayım

Çağdaş ülkelerde uygulanan sistem belirli sebeplere dayanarak hakim kararıyla boşanma sistemidir. Boşanmaya yer vermeyen Katolik Kilisesi Hukukuna karşı bir reaksiyon olarak Protestan Kilisesi Hukuku ortalama bir yol bulmuştur.

Bu sistemde boşanma konusunda kanunda belirlenen bir sebebe dayanılmaktadır.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu da bu görüşe dayanmaktadır.

743 sayılı Türk Kanunu Medenisi önceki hukukumuzda boşanmak için yasal bir sebep aranmadığı için 743 sayılı Türk Kanunu Medenisinin boşanma hükümleri devrimci bir karakter taşımaktadır.

Hakim ancak kanunda yazılı bir sebeple boşanmaya karar verebilir.

Gerek boşanma ve gerekse evlenmenin butlanı evliliğin sadece kanunda Öngörülen sebeplere dayanarak mahkeme kararıyla sona erdirilmesi ile de benzerlik göstermektedir.

Farklar

Evlenmenin butlanı boşanma ile aşağıdaki farklılıkları taşımaktadır;

  • Dava açmada tercih olanağı,
  • Dava türünde tercih olanağı

Şimdi evlenmenin butlanı ile boşanma arasındaki farklılıklar konusunda belirlediğimiz bu başlıkları da detaylandırmaya çalışalım.

Dava Açmada Tercih Olanağı

Mutlak butlan davası açmak Cumhuriyet savcısı için bir görev oluşturmaktadır.

Bu sebeple mutlak butlan sebeplerini Öğrenen Cumhuriyet savcısı TMK m. 146 f. I. Hükümlerine dayanarak mutlak butlan davasını re’sen açar.

İstisnalar dışında mutlak butlanla sakat olan evlilik kural olarak kamu düzenini zedelediğinden mutlak butlan davası TMK m. 147 f. II altında yapılan düzenlemelere göre; ilgisi olan herkes tarafından açılabilir.

Sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re’sen dava edilemez; fakat her ilgili, mutlak butlanın karar altına alınmasını isteyebilir.

Oysa boşanma davası açmak ya da açmamak eşlerin tercihine kalmıştır. Kanunda öngörülen boşanma sebepleri gerçeklemiş olsa bile eşleri boşanma davası açmaya kimse zorlayamaz. Boşanma davasının eşler yerine başkaları tarafından açılma olanağı da bulunmamaktadır.

Görüldüğü üzere boşanma ve evlenmenin mutlak butlanında dava açmada tercih olanağı yönünden farklılıklar göstermektedir.

Dava Türünde Tercih Olanağı

Butlan sebepleri ile boşanma sebepleri bir arada gerçekleşmişse boşanma davası ya da butlan davası açma konusunda eşlerin tercih olanağı varken Cumhuriyet savcısının böyle bir tercih olanağı yoktur. Cumhuriyet savcısının boşanma davası açma yetkisi bulunmamaktadır.

Görüldüğü üzere butlan sebepleri ile boşanma sebepleri bir arada gerçekleşmişse dava türünde tercih olanağı yönünden farklılıklar göstermektedir.

Sadece İptal Davası Açılmışsa

Butlan sebepleri ile boşanma sebepleri bir arada gerçekleşmişse boşanma davası ya da butlan davası açma konusunda Cumhuriyet savcısının tercih olanağı olmadığından koşulları varsa butlan davası açması gerekir.

Buna karşılık butlan sebepleri İle boşanma sebepleri bir arada gerçekleşmişse eşlerin boşanma davası ya da butlan davası açma konusunda tercih hakları bulunduğundan koşulları varsa sadece butlan davası açma tercihini kullanabilir.

Evlenmenin butlanı davasında, yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.

“…Evlenmenin iptali halinde eşler arasındaki tazminata boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.” Y2HD, 12.12.2006, 6***3-1***8.

Evlenmenin butlanı davasında toplanan delillerle geçerli bir evliliğin hiç kurulmadığı anlaşılırsa evliliğin yokluğunun tespitine karar verilmelidir.

“…Türk Medeni Kanununun 141. maddesi uyarınca evlenme töreninin evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılması yine eşlerin yetkili evlendirme memuru önünde evlenme iradelerini açık-lamaları gerekir. Taraflar arasında bu şekilde bir evlenme akdi bulunmadığından evlenme yok hükmündedir. Evliliğin yokluğunun tespitine karar verilmesi gerekirken boşanmaya karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.” Y2HD, 31.03.2003, 3***7-4***2.

“.. .Dava evliliğin yokluğunun tespitine ilişkindir. 743 Sayılı Türk Kanunu Medenisinin 109 ve 4721 Sayılı Medeni Kanunun 142. maddesi; evlendirme memurunun evleneceklerden her birine birbirleriyle evlenmek isteyip istemediklerini soracağını, evlenmenin, tarafların olumlu sözlü cevaplarının verildiği anda oluşacağını, memurun evlenmenin tarafların karşılıklı rızası ile kanuna uygun olarak yapılmış olduğunu açıklayacağını ve evliliği bu şekilde hükme bağlamıştır. Toplanan delillerden; evlendirme işleminin 1.7.1998 tarihinde, Bingöl İçpınar Köyü muhtarlığınca yapıldığı ve kocanın (Şükrü Baran’ın) bu evlendirme işlemine katılmadığı, Şükrü yerine babası Ahmet’in iştirak edip tutanağı imzaladığı anlaşılmaktadır. Bu açıklama karşısında evlenme yok hükmündedir. Mahkemece yukarıdaki açıklama çerçevesinde karar verilmesi gerekirken, yasanın yorumunda yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD, 13.01.2004. 1***8-1***3.

İptal Olmazsa Boşanma Davası Açılmışsa

Butlan sebepleri ile boşanma sebepleri bir arada gerçekleşmişse dava açma konusunda tercih hakları bulunan eşler evlenmenin butlanı olmazsa boşanma davası açabilir.

Bu konuda Yargıtay’da yapılan uygulamaya örnekler verebiliriz:

Davacı, evliliğin iptali olmadığı takdirde boşanma isteminde bulunulabilir.

“Türk Medeni Kanununun 151. madde koşullan oluşmadığından evliliğin iptali isteminin reddine ve delillerin evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına ilişkin boşanma İstemi doğrultusunda değerlendirilmesi ve sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur.” Y2HD. 29.01.2007, 2***6-5***5.

“…Davacı dava dilekçesinde terditli olarak Türk Medeni Kanununun 145. maddesi gereğince mutlak butlana dayalı evliliğin iptalini istemiş, bu kabul edilmediği takdirde nisbi butlan nedeniyle evliliğin iptalini bu da olmadığı takdirde akıl hastalığına dayalı boşanma isteminde bulunmuştur. Mahkemece davacının davası Türk Medeni Kanununun 166/3. maddesi gereğince kabul edilerek tarafların boşanmasına karar verilmiş İse de; olayda Türk Medeni Kanununun 166/3. maddesi koşulları oluşmamıştır. Bu nedenle davacının mutlak butlan; nisbi butlan ve akıl hastalığına dayalı istemlerinin incelenerek varılacak sonucuna göre karar vermek gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.” Y2HD. 11.03.2008, 1***0-3***7.

“..Dava, kademeli olarak nisbi butlan sebebiyle evliliğin iptali (TMK.md.149/2, 150/2) bu mümkün olmadığı takdirde evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanma (TMK.md.166/1) İstemi ile açılmıştır. Mahkemece dava sadece evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanma davası olarak nitelendirilip, toplanan deliller bu çerçevede değerlendirilerek ret hükmü kurulmuştur. Mahkemece yapılacak iş öncelikle; Delillerin nisbi butlan sebebiyle evliliğin iptali yönünden değerlendirilerek olumlu ya da olumsuz bir karar vermekten İbarettir.” Y2HD, 07.10.2008, 1***6-1***2

Evlenmenin butlanı koşulları oluşmuşsa butlan kararı yerine boşanmaya karar verilemez.

“…Uyulmasına karar verilen bozma kararına göre evlenmenin mutlak butlanla batıl olması sebebiyle iptaline karar verilmesi gerekirken tarafların boşanmalarına karar verilmesi usul ve yasaya aykırıdır.” Y2HD. 22.03.2007, 3***9-4***3.

Evlenme akdinin yokluğuna ya da iptaline karar verilmişse boşanma davası konusuz kalır.

Cumhuriyet savcısının boşanma davası açma yetkisi bulunmadığından evlenmenin butlanı olmazsa boşanma davası şeklinde kademeli dava açamaz.

Sadece Boşanma Davası Açılmışsa

Butlan sebepleri ile boşanma sebepleri bir arada gerçekleşmişse dava açma konusunda tercih hakları bulunan eşler boşanma davası açma tercihini kullanabilir. Boşanma davasını incelemekte olan aile mahkemesi evlenmenin mutlak butlan ile sakat olduğunu belirlese bile açılan bir dava yoksa bunu kendiliğinden dikkate alamaz. Y2HD,4.03.1980, 1***4-1***9.

Ancak Cumhuriyet savcısı ya da ilgililer tarafından açılmış bir butlan davası varsa/açıldığı boşanma davası içinde anlaşılmışsa butlan davasının sonucu beklenmelidir. Çünkü evlenmenin iptaline karar verildiği andan itibaren görülmekte olan boşanma davası konusuz kalır.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s